"Literature is not an ornament, a pleasant pastime, a pretty flower. Literature is a weapon to struggle against injustice."

Saturday, December 27, 2014

Mon Enfant

(poème écrit et traduit par Yesayan, publié dans "Ecrits pour l'Art", 1905)

Après les crises de douleurs qui me ravagent au dedans de moi-même, me griffent la figure et frottent autour de mes yeux le noir de la souffrance, - Lorsque lasse, je sens encore leur morsure sous ma peau, et leur frisson dans mes veines, je Le vois qui me sourit.
Il ne me sourit qu'en ces heures-là. Il ne se révèle à moi que lorsqu'un mal intolérable me tord.
Avant d'avoir connu la douleur, je ne Le connaissais pas. Je ne sais quel jour il est né, mais à présent son existence m'enveloppe. Je Le sens parfois en moi, mais le plus souvent, je Le sais au loin, très loin...
Je Le connais d'une façon indécise. Dans mon cerveau engourdi par les longues insomnies, ses yeux n'ont laissé qu'une image vague, qui se prolonge...
Il a des cheveux en nuage, des yeux comme des étoiles, et les contours de sa figure s'estompes sur du vide...
Je connais plutôt ses sourires que sa figure. Je les sens dans l'air, et les vois en fermant les yeux, avec une ivre volupté. Je connais ses regards plutôt que ses yeux: je l'aspire par mes paupières. Je connais ses chuchotements, qui embaument comme de l'encens et me grisent, et jusqu'à ses gestes, que je perçois à la suite des grandes affres. Et la sensation de ses petits bras autour de mon cou, m'affole!...
Il est mon Enfant existant quelque part, au loin, né de ma souffrance et qui se nourrit de ma douleur.
Je suis heureuse de supporter ces anxiétés et ces maux puisque c'est par eux qu'il m'arrive. Je dois chaque fois traverser un océan d'émotion, pour Le retrouver sur l'autre rive. Je dois boire tout un horizon de sang et dessécher le soleil, pour Le retrouver dans la nuit suprême. Après les tortures de la journée, je dois sentir ma vie brûler et se consumer dans les fièvres pour que je puisse un tout petit peu l'approcher!
Il ne m'aime pas peut-être...Moi je suis son esclave.
Un jour cependant, je Le rejoindrai pour toujours: ainsi me l'on prédit les nuits, encensées par sa présence, mélodieuses de son murmure.


Tuesday, September 2, 2014

Ինքնակենսագրական բնույթի էջեր

Այդ շրջանին ատելութիւն զգացումը ուժեղ էր իմ մէջ, ամէն տեղ և ամէնուն մէջ կը տեսնէի հակասութիւններ, աններդաշնակութիւն խոսքի և գործի մէջ և խորապէս կը տառապէի. […] Յովհ. Շ. «Հայրենիք» -ի մէջ կը պաշտպանէր կնոջ ազատութիւնը և մտերմական խոսակցութեան մէջ աղջկայ մը համար կ՝ըսէր թէ պատշաճութեան զգացում չունի, որովհետեւ օր մը գործի համար մինակը եկեր էր խմբագրատուն: Թերթի մէջ որ լիպերալներու օրկանը կը համարվէր, կը գրէին ապահարզանի իրավունքների մասին ռազմաշունջ հոդվածներ և միւս կողմանէ կը բամբասէին կիներու մասին որ այրի հազիվ՝ հետո կրկին ամուսնացեր էին կամ տեսնուէր էին այրի մը հետ. Սիպիլ՝ իրենց թանկաքին աշխատակցուհին էր, բայց չէին վարաներ իր բարքերը քննադատելու ամենախիստ որակումներով. Նոյնիսկ ծաղրով, որովհետեւ դժբախտ ամուսնութենէ մը հետո՝ երբ ամուսինը, Անկարա էր իր գործով, ինքը Պոլսոյ մէջ սիրային բարեկամութիւն կը մշակէր արդեն Հրանտ Ասատուրի հետ:

Այս Բոլորը և շատ ուրիշ բաներ ինծ կը մղէին ըմբոստութեան և կը մտածէի որ եթէ կարենաի պատկերացնել այդ հակասութիւնները, դիմակազերծ ընել մարդիկը շատ օգտակար գործ կատարած կ՝ըլլայի. Այնք­ան պիտի ուզէի որ վերջապէս գտնէի մարդիկ որոնց գործը և կեանքը համապատասխան ըլլար իրենց գեղեցիկ խօսքերուն: Ահա թէ ինչու, իմ ներքին իսկ բխող պատճառներով խորապէս համոզուած էի որ գրականութիւնը պերճանք մը չէ: 

- Զապել Եսայան, Ինքնակենսագրական բնույթի էջեր:

Saturday, August 30, 2014

Passport from the first Armenian Republic 1919

From Zabel Yesayan Archives at the Charents Museum of Art and Literature, Yerevan, Armenia  


(non-official translation)
Armenian Republic
Delegation at the Paris Peace Conference
# 599

Vouillemont hotel
15 Boissy d'Anglas

Paris, 15 September 1919

Passport

In the name of the Government of the Armenian Republic, we, the undersigned, President of the Armenian Republic delegation at the Peace Conference, have issued this passport to Madam Zabel Essayan, of Armenian nationality, and who is traveling to England, accompanied by her daughter Sophie,  age 18 and returning to Paris.
We urge the civil and military authorities of our friends and allied forces to assist Madam Essayan during her journey.
For this purpose we have issued this present passport to her, signed and with the seal of the Delegation in Paris, on the fifteenth of september  1919.

President of Delegation of the Armenian Republic at the Paris Peace Conference
A. Aharonian



Saturday, April 5, 2014

Գրական Քրոնիկ

Մեր աշխարհիկ գրականութիւնը որ գրեթէ միշտ ազդուած է ֆրանսական մատենագրութենէն, ի՞նչ չափով արդեօք հետեւած է Զօլաի և իրմէ ետքը եկող վարպետներուն: Կը տեսնենք թէ մեզմէ անոնք որ առիթը ունեցած են հետեւելու դարավերջի գրական յեղաշրջումներուն, կրցած են արտադրել ինքնուրույն և անկաշկանդ գրականութիւն մը` իրականութեամբ տրոփուն: Ընդհակարակը, տարտամ մտքերն են որ հետզհետէ օտարացած են մեր արեւոտ ու կեանքով զեղուն բարքերէն և առաջ բերած են անհարազատ ու կեղծ գրականութիւն մը ուրկէ խորապէս ազդուած են նաեւ մեր ընտանեկան սովորութիւնները, մեր ընկերային բարքերը ևն.:
Հետեւելով հանդերձ մեզմէ դուրս և մեզմէ ուժով գեղարուեստական և գրական զանազան շարժումներուն, կրնայինք` փոխանակ անկարեւոր և տժգոյն գրականութիւն մը կազմելու` մեր ուրոյն ջանքը և ինքնատիպ աշխատութիւնը բերել գրական ընդհանուր յառաջդիմութեան: - Զ. Ե.

Մասիս Թերթ, 1903.


Friday, February 21, 2014

Yesayan, Ghil et Écrits pour l'Art

Zabel Yesayan et René Ghil
Dans ses lettres rédigées pendant ses années étudiantes à Paris, Zabel Yesayan mentionne souvent le poète Français scientifique René Ghil. Avec d'autres écrivains et poètes Français, Yesayan faisait partie du noyau de la deuxième série de la revue, Écrits pour l'Art, dirigée par Ghil de 1887 à 1892. Elle y contribuait régulièrement avec ses poèmes et récits.


Jean-Pierre Bobillot, De la Poésie-scientifique et autres écrits 



Monday, February 3, 2014

Reminiscences of Zabel Yessayan

She was not sixty at the time. Rather plump, with a serene expression on her face. Notwithstanding her age, her eyes at times were animated by fiery sparks. She had dark hair, full lips, a proud mien. At first glance she reminded one of Chloe in Uncle Tom’s Cabin, yet there was something majestic about her appearance – her movements, her stance, her speech.
There aren’t too many of you in the audience. Is anyone absent? The entire class is present then. I shall ask you to make an effort to attend all my lectures – provided of course you are not bored. If you are bored you may feel free not to come. I have always believed that one should avoid the use of coercion in these matters, because coercion offends the soul.”
Never before had we been exposed to such reasoning. We were overjoyed, but in time we came to realize that this gift of freedom bound us to her more effectively than any other authoritarian regulation, and notwithstanding the sincerity of her words, I don’t recall a single instance of absenteeism.
She went on to speak and we grew very fond of her. We just loved her.
[…]
During intervals, whenever we spied an open door, we would peer in curiously to catch our professors in their unofficial capacity. Zabel Yessayan would be seated at the podium smoking. That too was a novelty for us. In those years we were not yet accustomed to seeing women smoking. But we were so much under her spell that whatever she did seemed to us correct and beautiful.
Once or twice I met her at the writers’ home. On one of these occasions we even had a short talk about Mkrtitch Armen’s Heghnar Fountain concerning which there was some controversy in the press at that time. Yessayan took part in these discussions defending the author against his critics.
At the writers’ home, Someone, I can’t recall who, asked Yessayan how she could suffer the inconveniences of Yerevan after the comforts of Paris. The expression on her face darkened as she delivered the following reply:
These inconveniences are meaningless in my eyes because I take an active part in building the future of our country. Does that answer your question?”

(Excerpts from the memoirs of Zabel Yessayan’s student, Rouben Zaryan at the Yerevan State University from 1936, first published in Armenian in 1978. – Translated by Ara Baliozian, 1982)  


Saturday, August 24, 2013

Lettre à Sophie

Le 26 Sept. 1930

Paris


Ma bien chère Sophie

Avant de commencer ma journée je t’écris. J’ai reçu Petroff  que tu m’as envoyé. Je continue à travailler et je t’enverrai bientôt d’autres pages par le commencement. Tu me diras ton impression au point de vue littéraire et surtout au point de vue du public français. Ce livre de mémoire pourrait-il présenter quelque intérêt. Je commence à douter. Il sera peut-être trop sérieux de ton. Quand aux histoires grassouillettes ce n’est pas mon fait. Imagine-toi que j’ai pris en grippe B. Il n’y est pas du tout. Parfois il me dit, (comme si je faisais la camelote littéraire comme lui) « Cet éditeur…oui mais il exige une scène littéraire…et parfois « il faut amuser le lecteur ». Je lui ai répondu que chacun fait ce qu’il peut. Alors, « Mais si…Vous pouvez, ce n’est pas difficile, vous n’avez qu’à lire les histoires égrillardes et les adapter » etc, etc.
Alors tu comprends que dans ces conditions son concours est nul  et je dois le supporter à faire un tas de vantardise sur les affaires d’orient, affaires d’ailleurs périmées, hors de cause, pendant que je suis bouillante d’impatience pour continuer mon travail.
Enfin laissons le tranquille. Voilà, je vais te donner quelques renseignements. Le livre paraîtra sous un pseudonyme. Elizabeth Warda. Ce secret sera gardé jalousement entre nous trois. B. sait la question de pseudonyme mais ne sait pas le nom que j’ai choisi. D’ailleurs il n’en bavardera pas tant que le livre ne fera pas de bruit et alors déjà ça m’est égale. Pour le lancer voilà ce que je pense. Poser un exemplaire chez Grasset un autre chez W.R.T. et aller me présenter personnellement chez Rieder.  Je tâcherai aussi saisir Bloch. Je verrai Barbusse et j’enverrai des extraits à Romain R.
Je suppose que l’auteur est un membre de mission sanitaire, de nationalité Belge. Elle écrit des mémoires, voilà tout. Elle est en dehors des conflits, elle ne prend pas partie et elle ne regarde sur les choses que au point de vue souffrance humain, un point, c’est tout. Le sujet est le … Russe et Transcaucasien au début de la révolution et la Perse sous la famine. Ce dernier sujet n’a pas été abordé dans les lettres françaises. Le livre peut vraiment susciter un grand intérêt. Quoique écrit sous la forme de mémoire romancée l’auteur touche le fond des choses et les grands problèmes sans une forme assimilable pour tout lecteur. Je suis convaincu que ce livre peut susciter de l’intérêt, il s’agit de le lancer comme il faut, et alors après ce premier ballon d’essai, Elizabeth Warda pourrait marcher. Il s’ouvrira devant nous peut-être de belles perspectives…
Ecris-moi ton opinion sur tout cela. J’ai été très contente pour l’arrangement de la chambre, surtout si tu as l’électricité. Je viendrai surement  y faire un séjour en hiver et je complèterai ton installation. Quand à ton arrivée à Paris, c’est certain que si je suis en fond  je t’avancerai le nécessaire pour que tu viennes le 1e Novembre mais je ne suis pas sûr.  Pour le moment nous comptons les sous…Mais Dieu est grand…Une pomme d’or peut tomber à l’improviste.
Je te mettrai surement au courant de notre situation pécuniaire. Si je n’écris rien à ce sujet c’est que la situation est inchangée.
Je vais incessamment m’occuper du visa de transit de C. J’ai parlé à Archag, il n’est pas encourageant. Nous allons nous rencontrer ce matin chez Kalebdjian, tu imagines ! enfin, il faut, il faut…

De B… nous avons les cartes mais ils ne nous disent pas encore la date et l’heure exacte de leur arrivée. Je ferai tout mon possible que leur arrivée ne rompe pas l’allure de mon travail.
Nous avons réuni les papiers nécessaires pour Herant (pour le concours) et il va les présenter aujourd’hui. Dieu fasse que tout cela finisse bien. J’ai lieu à espérer.
Mlle de la Motte a fait une excellente impression bien mieux je l’ai aimé dès le premier moment et je me suis sentie familière et proche aussitôt. Elle est certes plus dans notre genre que les siens.
           
Enfin ma chère fifille, voilà. Je t’embrasse bien et je te souhaite toute sorte de chance et de bonheur.

                                                            Bien à toi,                  


Zabel